Szyb windowy prefabrykowany to betonowa obudowa dźwigu składana na budowie z gotowych segmentów. Zamiast deskować i betonować wąski trzon na kolejnych kondygnacjach, ustawia się kolejne pierścienie jeden na drugim i łączy je prętami zalewanymi zaprawą montażową.
Wymiary wewnętrzne, rozmieszczenie otworów drzwiowych i wysokość nadszybia wynikają z dokumentacji dostawcy dźwigu — szyb wykonuje się pod konkretne urządzenie, nie odwrotnie.
Konstrukcję tworzą segmenty w kształcie zamkniętego pierścienia, z wyprofilowanymi otworami na drzwi przystankowe. Segmenty ustawia się jeden na drugim, a pion całości utrzymują pręty prowadzone w narożnikach — od pierwszego elementu aż po płytę nadszybia.
Zestaw obejmuje segmenty ścian oraz płytę nadszybia zamykającą konstrukcję od góry. Płytę denną wykonuje się na budowie, w technologii monolitycznej — to ona przyjmuje pierwsze pręty startowe i wyznacza geometrię całego szybu, więc jej równość przesądza o reszcie montażu.
W segmentach osadzone są elementy potrzebne do połączenia i transportu:
Wsporniki prowadnic, gniazda i przejścia instalacyjne rozmieszcza się zgodnie z projektem warsztatowym uzgodnionym z dostawcą dźwigu.
Wymiary wewnętrzne szybu, wysokość nadszybia i głębokość podszybia wynikają z typu i udźwigu windy, prędkości jazdy oraz z wytycznych producenta dźwigu. Dlatego projekt szybu powstaje po wyborze urządzenia, a nie przed nim — zmiana windy na etapie budowy oznacza zmianę prefabrykatu.
Wszystko sprowadza się do jednego: trzon windowy to najbardziej niewygodny fragment budynku do deskowania — wąski, wysoki i wymagający pionu na całej wysokości.
Szalowanie i rozszalowywanie ścian szybu na kolejnych kondygnacjach to praca w przestrzeni, do której trudno wejść i jeszcze trudniej z niej wyjść. Prefabrykacja usuwa ten etap w całości — na budowie zostaje ustawienie segmentu i wykonanie styku.
Pion szybu decyduje o pracy prowadnic windy, a przy konstrukcji monolitycznej powstaje z sumy dokładności kolejnych deskowań. Tu każdy segment ustawia się na wypoziomowanych podkładach stalowych i sprawdza geodezyjnie, zanim otwory zostaną zalane — błąd nie kumuluje się na kolejnych piętrach.
Otwory na drzwi przystankowe są formowane razem z segmentem, więc ich wymiar i położenie nie zależą od tego, jak ustawiono szalunek. Dla montażu drzwi przystankowych to różnica między dopasowywaniem a wstawianiem.
Montaż wymaga dźwigu o zasięgu obejmującym cały szyb i trawersów o zawiesiach pionowych. Płyta denna, wykonywana na budowie, musi być gotowa i odebrana przed dostawą — w jej górną powierzchnię wkleja się pręty startowe. Cały montaż prowadzi się z dokładnością wynikającą z wytycznych dostawcy urządzenia dźwigowego.
Szyb prefabrykowany sprawdza się wszędzie tam, gdzie trzon windowy trzeba postawić szybko albo w miejscu, w którym trudno prowadzić roboty mokre.
W blokach i apartamentowcach szyb jest częścią trzonu komunikacyjnego razem ze schodami. Kompletując go z schodami prefabrykowanymi i płytami kanałowymi sprężonymi, cały trzon zamyka się w jednej technologii i jednym harmonogramie dostaw.
Przy większej liczbie wind szyby prowadzi się obok siebie w jednym trzonie. Prefabrykacja pozwala zachować powtarzalny wymiar wewnętrzny w każdym z nich, co przy montażu urządzeń oszczędza korekt.
Szkoły, przychodnie i budynki administracyjne buduje się zwykle pod terminem i w otoczeniu, które trzeba oszczędzać. Montaż bez robót mokrych skraca czas zajęcia terenu wokół trzonu.
Przy likwidacji barier architektonicznych szyb często dostawia się do gotowego budynku — od zewnątrz albo w istniejącej klatce. Konstrukcja samonośna nie obciąża starych murów, a montaż z segmentów ogranicza czas pracy sprzętu przy czynnym obiekcie.
W halach i magazynach szyb obsługuje windy towarowe i platformy między poziomami antresol. Konstrukcja betonowa łączy się tu naturalnie ze ścianami prefabrykowanymi betonowymi tego samego obiektu.
Szyb projektuje się pod konkretny dźwig, więc wymiary wewnętrzne wynikają z dokumentacji urządzenia. Powtarzalne są natomiast materiał, wyposażenie i zakres dostawy.
Potrzebujemy rzutu i przekroju szybu, liczby przystanków i wysokości kondygnacji, a przede wszystkim danych urządzenia dźwigowego: typu, udźwigu, prędkości oraz wymaganych wymiarów nadszybia i podszybia. Ilości, typy i wymiary z oferty wstępnej weryfikuje się przed zamówieniem.
Montaż prowadzi się z dokładnością wynikającą z wytycznych dostawcy urządzenia dźwigowego. Poniżej kolejność prac dla konstrukcji składanej z segmentów.
Przed przywiezieniem pierwszego segmentu w górną powierzchnię płyty dennej wkleja się cztery pręty startowe ø16 na głębokość co najmniej 20 cm, w technologii kotwienia chemicznego. Ich rozstaw musi odpowiadać otworom w narożnikach pierwszego segmentu — od tego zależy, czy element w ogóle usiądzie na miejscu.
Segment stawia się na wypoziomowanych podkładach stalowych. Tuż przed opuszczeniem elementu rozkłada się między podkładami warstwę półsuchego betonu drobnoziarnistego klasy co najmniej C25/30 na całej powierzchni docisku, tak by styk pracował całą płaszczyzną, a nie punktowo na podkładach.
W otwory w narożnikach wprowadza się do oporu kolejne pręty ø16, prowadzone dalej w górę — mają wystawać co najmniej 80 cm ponad górną powierzchnię segmentu. Połączenia prętów na danym poziomie rozmieszcza się w co drugim narożniku, żeby styki nie wypadały wszystkie w jednej płaszczyźnie. Ustawienie segmentu sprawdza się geodezyjnie przed zalaniem otworów.
Po sprawdzeniu geometrii otwory zalewa się zaprawą montażową o wysokiej wytrzymałości. Do montażu kolejnego segmentu można przystąpić po upływie co najmniej dwunastu godzin od zalania otworów w segmencie poprzednim albo w terminie wskazanym przez producenta zaprawy.
Płytę nadszybia montuje się tak samo jak segmenty, z jedną różnicą: pręty montażowe kończą się na jej górnej powierzchni. Wszystkie elementy podnosi się trawersami o zawiesiach pionowych. Po zamknięciu konstrukcji szyb przekazuje się firmie montującej dźwig — wsporniki prowadnic i wyposażenie wnętrza należą już do jej zakresu.
