Płatwie dachowe sprężone to prefabrykowane belki strunobetonowe układane na dźwigarach, na których spoczywa pokrycie dachu hali. Rozpiętość pojedynczej płatwi równa się rozstawowi dźwigarów, a nie szerokości hali — to dźwigar przekrywa halę, płatew rozkłada na niego obciążenie z połaci.
Sprężenie pozwala uzyskać ten sam rozstaw przy niższym przekroju niż w belce zwykle zbrojonej, więc konstrukcja dachu waży mniej i mniej obciąża słupy.
Dach hali prefabrykowanej ma trzy poziomy: słupy, dźwigary oparte na słupach i płatwie ułożone w poprzek dźwigarów. Na płatwiach spoczywa pokrycie. Każdy z tych elementów pracuje na innej rozpiętości i dobiera się go osobno — mylenie ich ról jest najczęstszym źródłem nieporozumień przy wycenie.
Dźwigar przekrywa halę na całej szerokości i opiera się na słupach — opisuje go strona dźwigary dachowe strunobetonowe. Płatew leży na dźwigarach, w rozstawie wynikającym z rodzaju pokrycia, i przenosi na nie obciążenie z połaci: ciężar własny pokrycia, śnieg, parcie i ssanie wiatru. Oba elementy zamawia się razem, bo rozstaw jednego wynika z rozpiętości drugiego.
W belce zwykle zbrojonej zbrojenie zaczyna pracować dopiero przy zarysowaniu dolnej strefy. W płatwi sprężonej cięgna napina się przed betonowaniem, a po zwolnieniu naciągu przekrój jest wstępnie ściśnięty. Efekt: ten sam rozstaw dźwigarów przy niższej płatwi, mniejsze ugięcia i mniejszy ciężar całej konstrukcji dachu.
Element wychodzi z formy lekko wygięty do góry — to zamierzone, wygięcie kompensuje późniejsze ugięcie od pokrycia i śniegu. W płatwiach osadza się też elementy do mocowania pokrycia; ich rodzaj i rozstaw wynikają z systemu dachowego, więc ustala się je przed produkcją, a nie po dostawie.
Argumenty są dwa: mniej materiału na tę samą pracę i konstrukcja, która nie wymaga obsługi przez cały okres użytkowania.
Sprężenie pozwala zmniejszyć wysokość elementu w stosunku do belki zwykle zbrojonej pracującej na tej samej rozpiętości. Niższa płatew to niższa konstrukcja dachu i mniejszy ciężar przekazywany na dźwigary, słupy i fundamenty.
W odróżnieniu od płatwi stalowych element betonowy nie wymaga zabezpieczenia antykorozyjnego ani odnawiania powłok. W halach o wilgotnym lub agresywnym środowisku — rolniczych, przetwórczych — to różnica, którą widać nie w kosztorysie, tylko po kilkunastu latach eksploatacji.
Beton jest materiałem niepalnym i zachowuje nośność przez czas wynikający z przekroju i otuliny, bez natrysków i płyt ogniochronnych. Deklarowaną klasę podajemy przy wycenie — zależy od doboru elementu.
Płatwie układa się prosto z naczepy na zmontowane dźwigary, bez podpór tymczasowych i bez prac mokrych na wysokości. Rytm montażu wyznacza dostawa, a nie dojrzewanie betonu.
Dźwigary muszą być zmontowane i odebrane przed dostawą płatwi, a rozstaw miejsc oparcia sprawdzony — element prefabrykowany nie daje się skrócić na budowie. Potrzebny jest też żuraw obejmujący zasięgiem całą połać i dojazd dla naczepy. Mocowania pokrycia trzeba ustalić przed produkcją.
Płatew pojawia się wszędzie tam, gdzie dach hali opiera się na prefabrykowanym ruszcie, a pokrycie potrzebuje podparcia w regularnym rozstawie.
Podstawowe zastosowanie. Płatwie układa się na dźwigarach opartych na słupach prefabrykowanych, tworząc kompletny ruszt dachowy. Cały układ zamawia się jako komplet, bo wymiary elementów wzajemnie z siebie wynikają.
W oborach, chlewniach i magazynach płodów rolnych powietrze jest wilgotne i agresywne chemicznie. Element betonowy znosi te warunki bez powłok ochronnych, których w takim środowisku i tak nie dałoby się utrzymać.
Hale sportowe i sale gimnastyczne wymagają dachu bez podpór w środku. Płatwie pracują tu na ruszcie z dźwigarów o dużej rozpiętości, a do konstrukcji podwiesza się oświetlenie i instalacje.
Powtarzalny moduł konstrukcyjny sprzyja prefabrykacji: te same płatwie wracają w kolejnych polach dachu, a późniejsza rozbudowa obiektu oznacza dostawienie kolejnych, identycznych elementów.
Świetliki, klapy dymowe i przejścia instalacyjne wymagają przerwania ciągłości płatwi. Miejsca takie rozwiązuje się wymianem dachowym prefabrykowanym, przewidzianym na etapie projektu, a nie wycinanym w gotowej konstrukcji.
Montaż prowadzi ekipa wykonawcy według planu montażowego. Kolejność jest stała, a szczegóły połączeń wskazuje projekt.
Przed dostawą płatwi dźwigary muszą być zmontowane, połączone ze słupami i sprawdzone geodezyjnie. Kontroluje się przede wszystkim rozstaw i rzędne miejsc oparcia — od nich zależy, czy płatew usiądzie całą powierzchnią.
Elementy układa się prosto z naczepy. Zawiesia zaczepia się w punktach wskazanych przez producenta, nigdy za cięgna ani przypadkowe miejsca; przy dłuższych płatwiach stosuje się trawers, żeby nie wprowadzać skręcania.
Płatew opuszcza się powoli, kontrolując oparcie na całej szerokości i wymaganą długość oparcia. Jeżeli projekt przewiduje warstwę pośrednią, na dźwigarze układa się podkładki elastomerowe. Rozstaw kolejnych elementów sprawdza się na bieżąco, bo błąd kumuluje się na całej połaci.
Sposób połączenia wynika z projektu — przez marki stalowe, kotwy albo zabetonowanie styku. Do czasu wykonania zamocowań elementy pozostają zabezpieczone przed przemieszczeniem, także przed podmuchem wiatru w niezakrytej jeszcze połaci.
Po zamocowaniu płatwi wchodzi ekipa dekarska. Pokrycie mocuje się w elementach przewidzianych do tego na etapie produkcji — dowiercanie się w gotową płatew narusza otulinę cięgien i jest niedopuszczalne bez zgody projektanta.
